Viêm da cơ địa là bệnh lý biểu hiện cấp tính, bán cấp hoặc mạn tính. Một đặc điểm quan trọng của bệnh là hay tái phát. Ða số trường hợp bệnh bắt đầu ở tuổi ấu thơ. Triệu chứng điển hình của bệnh là các thương tổn da khô kèm theo ngứa. Do ngứa gãi nhiều mà da bị dày, người mắc càng ngứa và gãi gây nên vòng bệnh lý "Ngứa-Gãi" làm cho bệnh nặng hơn và có nguy cơ bị bội nhiễm vi trùng. Bệnh có yếu tố di truyền, gia đình và hay xuất hiện ở những người có bệnh dị ứng khác như hen, viêm mũi dị ứng. Có tới 35% trẻ viêm da cơ địa có biểu hiện hen trong cuộc đời.

Thông tin về bệnh viêm da cơ địa

Dịch tễ học

- Tỷ lệ hiện mắc bệnh: Hiện nay, chưa có thống kê về tỷ lệ hiện mắc viêm da cơ địa ở Việt Nam. Theo báo cáo của phòng khám Viện Da liễu quốc gia, có khi viêm da cơ địa chiếm khoảng 20% số người đến khám tại phòng khám. Tại một số báo cáo ở các nước khác, tỷ lệ mắc bệnh khoảng 7-20%.

- Tuổi phát bệnh: thường vào hai tháng đầu, có tới 60% trẻ viêm da cơ địa phát bệnh trong năm đầu, 30% trong 5 năm đầu và chỉ có 10% phát bệnh từ 6-20 tuổi. Rất hiếm người phát bệnh khi trưởng thành

- Về giới không khác biệt rõ rệt giữa nam và nữ, có một vài báo cáo nam mắc nhiều hơn nữ.

- Yếu tố di truyền, gia đình cho thấy 60% người bị viêm da cơ địa có con cũng bị bệnh này. Nếu cả bố mẹ đều bị viêm da cơ địa thì có tới 80% con bị bệnh.

- Các yếu tố làm bệnh khởi phát và nặng lên bao gồm: các dị nguyên trong không khí như các chất thải của rệp nhà, len dạ... Ngoại độc tố của tụ cầu trùng vàng (Staphylococus aureus) đóng vai trò siêu kháng nguyên kích thích hoạt hóa T limphô và đại thực bào. Dị ứng nguyên nội sinh (endogenous antigens): trong huyết thanh người mắc có kháng thể IgE có thể kích thích IgE hoặc T limphô đáp ứng viêm. Thức ăn: Một số thức ăn cũng có thể làm vượng bệnh như trứng, sữa, lạc, đậu tương, cá, bột mỳ…

- Các yếu tố khác làm phát bệnh hoặc bệnh nặng lên, đó là giảm chức năng của hàng rào bảo vệ của da cùng với giảm lớp ceramic trên bề mặt da làm cho da dễ bị mất nước gây khô da. Mùa hay bị bệnh thường vào mùa thu đông, nhẹ vào mùa hè. Ðồ len dạ của trẻ, của bố mẹ và thậm chí ðồ này của chó mèo, đồ thảm hoặc đệm giường cũng làm cho bệnh nặng lên.

Biểu hiện lâm sàng

- Giai đoạn cấp tính: Biểu hiện bệnh khi cấp tính là đám da đỏ ranh giới không rõ, các sẩn và đám sẩn, mụn nước tiết dịch, không có vẩy da. Da bị phù nề, chảy dịch, đóng vảy tiết. Các vết xước do gãi tạo vết chợt, bội nhiễm tụ cầu tạo các mụn mủ và vẩy tiết vàng. Bệnh thường khư trú ở trán, má, cằm, nặng hơn có thể lan ra tay, thân mình.

- Biểu hiện bán cấp với các triệu chứng nhẹ hơn, da không phù nề, tiết dịch.

- Giai đoạn mạn tính da dày thâm, ranh giới rõ, liken hoá, các vết nứt đau; đây là hậu quả của việc người mắc ngứa gãi nhiều. Thương tổn hay gặp ở các nếp gấp lớn, lòng bàn tay, bàn chân, các ngón, cổ, gáy, cổ tay, cẳng chân.

Triệu chứng bệnh

Cũng giống như các bệnh ngoài da khác, viêm da cơ địa có biểu hiện chủ yếu trên da với triệu chứng điển hình là những thương tổn da khô kèm theo ngứa. Do ngứa gãi nhiều mà da bị dày, càng ngứa và gãi gây nên vòng bệnh lý “ngứa-gãi” khiến bệnh dễ nặng hơn và có nguy cơ bị bội nhiễm vi trùng.

Ngoài ra, còn thấy xuất hiện các triệu chứng khác như viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc mắt và viêm ngứa họng, hen. Các hiểu hiện bệnh lý như chứng vẽ nổi, bện vẩy cá thông thường, dày sừng nang lông... có thể gặp trên người bị viêm da cơ địa.

Vị trí hay gặp mặt, trán, mặt gấp các chi, gáy, mi mắt, cổ tay, mu tay, mu chân, trường hợp nặng có thể lan toàn thân.

Tiến triển bệnh

Không điều trị bệnh tiến triển trong nhiều tháng, nhiều năm. Khoảng gần 50% bệnh khỏi khi ở tuổi thiếu niên, nhưng cũng nhiều trường hợp bệnh tồn tại lâu trong nhiều năm cho đến tuổi trưởng thành. Nhiều người bị hen hoặc các bệnh dị ứng khác.

Các tiêu chuẩn giúp chẩn đoán bệnh viêm da cơ địa

Vậy làm sao để chẩn đoán bệnh viêm da cơ địa? Theo tiêu chuẩn chẩn đoán viêm da cơ địa của Hanifin và Rajka (1980) thì cần có ít nhất 3 tiêu chuẩn chính + ít nhất 3 tiêu chuẩn phụ.

4 tiêu chuẩn chính:

1. Ngứa (Itching).

2. Viêm da mạn tính và tái phát (Chronic or chronically relapsing dermatitis).

3. Hình thái và vị trí thương tổn điển hình (Typical distribution and morphology of AD rash).

- Trẻ em: Chàm khu trú ở mặt, vùng duỗi.

- Trẻ lớn và người lớn: Dày da, Lichen vùng nếp gấp.

4. Tiền sử cá nhân hay gia đình có bệnh cơ địa dị ứng (Personal or family history of atopic diseases) như hen, viêm mũi dị ứng, viêm da cơ địa.

Các tiêu chuẩn phụ:

1. Khô da (Dry skin).

2. Viêm môi (cheilitis).

3. Đục thủy tinh thể ( Anterior subcapsular cataract).

4. Viêm kết mạc mắt và kích thích ở mắt tái phát.

5. Mặt: Đỏ, tái.

6. Dị ứng thức ăn (Food intolerance).

7. Chàm ở bàn tay (Hand eczema).

8. IgE tăng (Elevated IgE levels).

9. Phản ứng da tức thì tuýp 1 dương tính (Immediate skin test type 1 reactivity).

10. Dễ bị nhiễm trùng da và hay tái phát.

11. Ngứa khi ra mồ hôi (Itching on sweating).

12. Vẩy phấn trắng (Pityriasis alba).

13. Chứng vẽ nổi (Dermographism).

14. Giác mạc hình chóp (Keratoconus).

15. Các thương tổn khác giống dày sừng nang lông (Other like Keratosis Pilaris).

16. Tuổi phát bệnh sớm.

17. Chàm núm vú.

18. Nếp dưới mắt Dennie- Morgan.

19. Quầng thâm quanh mắt.

Các phương pháp hỗ trợ điều trị bệnh viêm da cơ địa

Tuy không gây nguy hiểm trực tiếp tới tính mạng nhưng bất kỳ ai khi mắc bệnh viêm da cơ địa đều thấu hiểu những ảnh hưởng của nó tới chất lượng cuộc sống, đó là cảm giác khó chịu, không thoải mái, mất tự tin trong giao tiếp… Hơn nữa, nếu không điều trị kịp thời, viêm da cơ địa có thể tiến triển nặng hơn và trở thành mạn tính, làm giảm sút chất lượng sống của người mắc.

Việc điều trị cũng cần rất cẩn trọng và có sự phối hợp chặt chẽ giữa chuyên gia y tế và người dùng. Đối với trường hợp mắc bệnh là trẻ nhỏ thì bố mẹ cần đưa trẻ đi khám và tuân thủ chỉ định để chăm sóc và điều trị cho trẻ đúng phương pháp.

Tùy theo giai đoạn bệnh (cấp tính, bán cấp hay mạn tính) mà người mắc sẽ được chỉ định phác đồ hỗ trợ điều trị phù hợp.

- Viêm da cơ địa cấp tính: cần đắp ẩm thương tổn, bôi kem corticoid và kháng sinh. Người mắc được kê kháng sinh uống để chống tụ cầu trùng vàng và kháng histamin chống dị ứng, chống ngứa.

- Đối với trường hợp viêm da cơ địa bán cấp và mạn tính thì được hỗ trợ điều trị kết hợp bao gồm:

+ Làm ẩm da bằng kem bôi hoặc sữa tắm có kem.

+ Thuốc tây mang tới hiệu quả hỗ trợ điều trị viêm da cơ địa nhanh nhưng lại gây nhiều tác dụng phụ đối với sức khỏe nếu dùng lâu dài. Các thuốc chống viêm khác có thể thay thế thuốc tây mà không gây các tác dụng phụ như thuốc này và có thể dùng lâu dài.

+ Một số trường hợp nặng có thể uống tây nhưng cần có chỉ định chặt chẽ của thầy thuốc do nó gây nhiều tác dụng phụ đối với sức khỏe.

+ Bên cạnh đó, người bị viêm da cơ địa có thể được áp dụng điều trị bằng tia UVA, UVB...